Điện Bàn (Quảng Nam) - vùng đất được thiên nhiên ưu đãi cho những lợi thế địa hình, có sông, hồ, bãi biền, đồng ruộng, đồi, biển... Từ đó đã định hình và cấu trúc nên các yếu tố văn hóa vùng rất đặc trưng. Nơi đây còn là vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, các nền văn hóa Sa Huỳnh, văn hóa Chămpa, văn hóa người Việt cùng tiếp nối, giao thoa, phát triển trên mảnh đất này đã góp phần hun đúc truyền thống yêu nước, tinh thần chống ngoại xâm và sinh thành nhiều danh nhân, nhiều nhà chí sĩ yêu nước với tên tuổi đã đi vào lịch sử. Với ý thức tôn tạo và giữ gìn các di tích, lễ hội đặc trưng, Điện Bàn luôn chăm lo bảo vệ các di tích, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Theo đó, thị xã Điện Bàn đã xây dựng Đề án về bảo tồn, phát huy các giá trị lễ hội trên địa bàn thị xã đến năm 2020 định hướng năm 2025 và trình HĐND thông qua nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị lễ hội gắn với phát triển du lịch.

Lễ hội Tịch điền làng Diệm Sơn (Điện Tiến).

Theo thống kê, hiện nay thị xã Điện Bàn có gần 20 lễ hội truyền thống và hiện đại, gồm các lễ hội ngành nghề; lễ hội suy tôn, thờ phụng thần linh, nhân vật gắn với quá trình thành lập làng xã; lễ hội tôn giáo, tín ngưỡng và lễ hội trong các dịp tết cổ truyền. Như lễ hội cầu ngư (Điện Dương), giỗ tổ nghề đúc đồng Phước Kiều (Điện Phương), lễ hội Thanh minh (Điện Quang), giỗ tổ Hùng Vương (Điện Trung), ngày hội Dinh Trấn Thanh Chiêm (Điện Phương), lễ hội Tịch điền làng Diệm Sơn (Điện Tiến)... Trong đó, không ít lễ hội đã trở thành nét đẹp văn hóa truyền thống của một vùng miền, được người dân địa phương duy trì qua nhiều thế hệ. Với sự đa dạng, phong phú trong đời sống tâm linh, môi trường tự nhiên, văn hóa, xã hội đã tác động tới mọi mặt của đời sống vật chất cũng như sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người dân thông qua di tích và lễ hội. Tuy nhiên, do tác động của nhiều yếu tố trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa nên việc bảo tồn và tổ chức các lễ hội trên địa bàn thị xã còn gặp nhiều khó khăn, công tác quản lý lễ hội chưa có sự phân cấp rõ ràng; các lễ hội chỉ tổ chức được trên quy mô nhỏ; công tác tuyên truyền, quảng bá, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống còn theo thời vụ...

Theo Phòng VH-TT thị xã Điện Bàn, việc tổ chức các lễ hội ở Điện Bàn được người dân và chính quyền các cấp luôn quan tâm, hỗ trợ, tạo mọi điều kiện tốt nhất để thực hiện. Nhờ đó, một số lễ hội truyền thống đã được khôi phục, phát huy, đáp ứng nhu cầu phát triển của đời sống xã hội. Tuy nhiên, do tác động của nhiều yếu tố đã dẫn đến những thay đổi về bối cảnh, không gian tồn tại và tính chất của lễ hội, khiến công tác bảo tồn và tổ chức lễ hội trên địa bàn thị xã gặp nhiều thách thức. Việc phục hồi, tổ chức các lễ hội thời gian tới cần được định hình quy củ nhằm đảm bảo được bản sắc truyền thống nhưng không bị lạc hậu với đời sống văn hóa hiện nay, vì vậy Đề án bảo tồn, phát huy các giá trị lễ hội trên địa bàn thị xã đã ra đời.

Lễ rước kiệu trong Lễ hội Thanh Minh, xã Điện Quang.

Lễ hội ở Điện Bàn mang những giá trị văn hóa đã được hun đúc và trải qua quá trình tồn tại lâu dài, mang đậm bản sắc vùng đất và con người nơi đây nên có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng dân cư, được chính người dân duy trì và phát huy, như Lễ hội Tịch điền làng Diệm Sơn, được tổ chức ngày 1-10 âm lịch hàng năm, để tưởng nhớ vị tiền hiền đã có công khai phá, xây dựng làng Diệm Sơn và cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, nhân dân ấm no, hạnh phúc. Lễ hội Thanh minh (Điện Quang) diễn ra vào tiết Thanh minh tại các nhà thờ tộc trên địa bàn Gò Nổi nhằm tưởng nhớ công đức tiền nhân có công khai khẩn vùng đất; đây còn là ngày giỗ tổ chung của các dòng tộc trong làng. Hơn 10 năm qua, lễ hội Thanh minh đã mở rộng ra các tộc họ khác, trở thành hoạt động thu hút sự tham gia của con cháu vùng đất Gò Nổi khắp nơi cũng như chính quyền địa phương nhằm nâng tầm lễ hội lên mức quy mô, thiết thực. Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, tiếp nhận các giá trị, tinh hoa văn hóa các vùng miền là hướng đi bền vững để Điện Bàn tiếp tục thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra.

T.HOA